Providenza è a Villa Médicis – Académie de France à Rome inauguranu un ciclu di residenze incrucicate è pluridisciplinari, chì piglia l'agrumi per pretestu cum'è metafora di l'ibridazione è di u vivente
Nati da incruciamenti multiplici, l'agrumi disegnanu strade di circulazione induve s'incrucianu l'omi, i non-umani, e piante è i sapè : una reta fitta di scambii è d'interdipendenze chì face di l'ibridità una materia prima per pensà forme viventi è spartute. Cumu abità un mondu induve guasi tuttu ciò chì vive hè fattu d'incontri ? Da una edizione à l'altra, artisti, pensatori è pensatrici, circadori è circadrici ne rinnovaranu l'approcciu.
U filosofu è tracciadore Baptiste Morizot ne pone u puntu di partenza cù Le temps profond des citrons, scrittu trà u giardinu di i limoni di a Villa Médicis è u Nebbiu, in dialogu cù u cunservatoriu d'agrumi INRAE–Cirad di San Giuliano.



# U tempu prufondu di i limoni
Chì vedemu quandu fighjemu un agrume, è quale hè chì decide ciò chì ci vedemu? D'ordinariu si risponde cù una storia umana: strade cummerciali, aranceti principeschi, innesti pazienti, nomi di varietà. Sta storia hè vera, ma hè corta, è hè seconda. Porta nant'à qualchì millaie d'anni, quandu quella chì hà fattu u fruttu ne conta milioni; hà tagliatu, innestatu, trasportatu in una cattedr
Ma stu pattu ùn tene chè à una cundizione: chì ci sianu abbastanza d'altri viventi perchè sia rendevule. Ci volenu bocche, ochji, nasi. Ci volenu traiettorie è appetiti. Ci volenu animali chì videnu u giallu in a ghjungla verde, chì scopranu a sfera à mezu à e foglie, chì sentenu l'arome da luntanu, chì portanu, chì lascianu cascà, chì caganu più in là. Ci volenu frugivori di ghjornu è di notte, manipulatori è inghjuttitori, viaghjatori di longu corsu è cunsumatori di vicinanza. È ci vole chì sti cumpurtamenti esistinu abbastanza tempu, in abbastanza lochi, per scolpisce un signale stabile. U culore è a forma ùn sò decurazioni: sò risposte à altre manere d'abitare un ambiente.
Ma un agrumu ùn hè solu un'offerta. Hè dinù una fortezza. U so geniu hè di tene inseme l'attrazzione è u rifiutu. Pelle grossa, prufumi splusivi, amarezza, acidità: tuttu què hè una grammatica di l'accessu. Micca avà. Micca à qualsiasi. Micca à qualsiasi prezzu. L'acidità, per esempiu, ùn hè un gustu simplice: hè un dispusitivu temporale. Face sbarramentu à u cunsumu « troppu prestu », prutege a custruzzione lenta di a sumente; limiteghja dinù l'invasione di microbi è d'insetti chì vulerianu culunizà a polpa nanzu l'ora. U fruttu ùn hè una cosa dolce: hè una negoziazione trà minacce è alleati. Trà nemichi di dentru (i funghi, e larve) è cumpagni di fora (i disperditori).
Allora, « quale » hà fattu l'agrumu ? Nimu, s'è no

A genetica u cunferma à a so manera. Nantu à a costa orientale di a Corsica, in San Giuliano, l'INRAE è u Cirad mantenenu dapoi l'anni 1960 unu di i più grandi cunservatorii d'agrumi di u mondu : più di mille varietà in pienu campu, nantu à tredeci ettari. Stu frutteru conta una cosa cuntruintuitiva : guasi tutti l'agrumi chì manghjemu ùn sò micca spezie, ma scontri. Quattru linee ancestrali — cedri, pompelmi, mandarini, papeda — si sò incruciate è ricruciate per dà l'aranciu, u mandarinu, u pomelo, a lima. U limone stessu, di quale i circadori di San Giuliano anu stabilitu l'urigine in u 2016, hè natu da l'incrocciu d'un cedru è d'un aranciu amaru. Altrimenti detta : l'aranci amari di u giardinu di a Villa Médicis, chì si dice ch'elli ùn servenu ch'à u prufumu è à a cunfittura, sò antenati di u limone. Ùn adornanu micca u giardinu : ci travaglianu sempre.
In Providenza, trà Pieve è Rapale, in u Nebbiu, aghju passatu un tempu di resid
Si crede spessu chì abità sia occupà un scenariu. L'agrumu mostra u cuntrariu: abità, hè fabbricà e cundizioni di l'abitazione. È sta fabbricazione ùn hè l'òpera d'un vivu isulatu, ma d'un inseme d'interdipendenze chì, in milioni d'anni, inventanu nutrimenti cum'è si inventa i passaghji. Un aranciu hè una porta: apre, in bocca umana, un longu curridoghju di relazioni antiche. È ciò
U 15 di ghjugnu, una tavula tonda urganizata à a libraria Arte Libri, à L’Île-Rousse, hà riunitu Baptiste Morizot intornu à e quistioni aperte da u ciclu.
Hà prufittatu dinù di a so presenza à Providenza per urganizà parechji labburatorii participativi, custruendu in u lettu di u ribeddu di u terrenu una opara ispirata à e dighe di i castori. Stu tipu d'opara rallenta u scorrime di l'acqua è mantene l'umidità di i terreni, ciò chì favurisce a biodiversità di u locu. Stu cantieru prolunga *Rendre l'eau à la terre* (Actes Sud, 2024), scrittu cù l'artista Suzanne Husky. U castoru, « un idrologu cù ottu milioni d'anni d'esperienza » sicondu i dui autori, ci hè cunsideratu cum'è un alleatu per rigenerà i fiumi è i lochi umidi.



Infine, u paisaghju di Providenza hà ispiratu à Baptiste Morizot un libru novu cunsacratu à i lochi di u vivu. Ci appruffondisce l'idea di a vita terrestre cum'è un'escrescenza di a vita marina. Nata in l'oceanu, a vita ùn n'hè surtita, cù e piante, i funghi è l'animali, chè circa 450 milioni d'anni fà, è cuntinua à dipende ne per via di u ciculu di l'acqua. Da Providenza, induve u mare resta à l'orizonte, ogni locu terrestre si leghje dunque cum'è un prulungamentu di l'oceanu, da quale riceve l'acqua chì u rende abitabile. Sta quistione si cunghjunghje à l'ipotesi di l'« Hypersea » furmulata da i paleuntologhi Mark è Dianna McMenamin, per i quali a vita terrestre hà, in un certu sensu, purtatu u mare cun ella. U video quì sottu ne presenta e prime piste.
















































